[Bộ phận biên tập] Kỹ năng viết bài

Phần 1: Viết tin

1.1 Nguyên tắc viết tin, bài theo hình tam giác ngược (thông tin quan trọng nhất đưa lên trên, ít quan trọng cho xuống dưới), đáp ứng đủ 5W + 1H và 8 giá trị của tin tức.

1.1.1 Title phải ngắn gọn, nêu thẳng vấn đề, hấp dẫn, chú trọng đưa thông tin gần gũi về địa lý (đặc biệt là Việt Nam). Ví dụ, khi viết về xe Matiz nhập khẩu thực hiện ở Việt Nam, nếu dùng tiêu đề “2007 Matiz SE – xe nhỏ đẳng cấp cao” là yếu, nên đặt title kiểu: “Matiz SE 2007 – xe nhỏ cao cấp giá 225 triệu đồng”.

1.1.2 Hạn chế title trích dẫn (thường chỉ dùng cho bài phỏng vấn nhân vật – đặt trích dẫn trong ngoặc kép).

– Không nên để quá nhiều tiếng nước ngoài hoặc con số, mã hiệu (đặc biệt là số lẻ hoặc nhiều chữ số sau dấu phảy) trên title.

1.1.3 Tiêu đề có dấu gạch nối (-) hoặc dấu hai chấm (:), thì vế sau phải viết hoa đầu câu.

Ví dụ: Thời tiết 22/10: Dự báo Bắc Bộ nắng đẹp, Nam Bộ mưa dông, gió giật mạnh về chiều tối → Viết hoa chữ “Dự”.

1.1.4 Tiêu đề phụ trong bài bôi đậm.

Các ý/luận điểm dưới tít phụ: chữ in nghiêng, bôi đậm.

1.2.1 Lead: Rõ ràng, hấp dẫn, nêu bật ý chính, quan trọng nhất của bài viết. Nếu title ngắn không quá 11 từ thì lead nên có khoảng 60 từ, nếu title dài hơn 11 từ (2 dòng) thì lead nên viết 70-72 từ.

1.2.2 Không được vừa viết thông báo, vừa có trích dẫn.

VD: Hôm nay, tại TP HCM, Sở Xây dựng tổ chức hội thảo lấy ý kiến về dự thảo nghị định hướng dẫn thi hành Luật Xây dựng. Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Liên nhấn mạnh: “Khi đã đủ các giấy tờ hợp lệ, quá thời gian quy định mà cơ quan cấp phép không trả lời, người dân được quyền khởi công”.

1.2.3 Title không nên giống hệt lead, nhưng nên lặp lại các từ khóa quan trọng.

1.2.4 Không đưa quá nhiều con số trong lead.

VD: Tổng cục thuế vừa cho biết, năm 2003, tổng số thuế thu ở Hà Nội đạt gần 18.000 tỷ đồng, vượt 6% dự toán, tăng 11% so với năm 2002. Trong đó, thu từ doanh nghiệp nhà nước giữ vai trò chủ yếu với gần 12.000 tỷ đồng, doanh nghiệp đầu tư nước ngoài hơn 1.500 tỷ đồng, doanh nghiệp tư nhân gần 900 tỷ đồng.

1.2.5 Không đưa con số quá cũ trên lead.

VD: Theo thống kê năm 2000, trong số 10,5 triệu trẻ em tử vong ở độ tuổi dưới 5 thì có tới 75% là ở 42 nước đang phát triển, trong đó có VN.

1.3.1 Body: gắn kết chặt chẽ với lead, làm rõ câu hỏi How bằng các thông tin chi tiết, có trích dẫn và background.

1.3.2 Nêu rõ nguồn tin. Hạn chế tối đa nêu nguồn giấu tên (một người dân cho biết, một quan chức cho rằng…).

1.3.3 Trích quote ngắn gọn, chọn những ý “đắt giá nhất”. Không trích quote quá dài như ví dụ sau:

Giám đốc Sở Xây dựng Nguyễn Minh Dũng nói: “Việc giao thẩm quyền về phường, xã là điểm mới trong lần điều chỉnh này nhằm kịp thời chấn chỉnh các vi phạm xây dựng tại địa phương. Nhiều thủ tục, thành phần trong hồ sơ xin phép xây dựng như: giấy đăng ký kinh doanh, mặt cắt móng, sơ đồ cấp điện, nước… cũng được loại bỏ. Chủ đầu tư cũng không cần đo đạc họa đồ vị trí riêng cho công trình mà sẽ trích lục từ bản đồ địa chính chung của toàn thành phố. Ngoài ra, việc quy định thêm 2 loại hình cấp phép mới (đăng ký xây dựng và cấp phép xây dựng tạm) sẽ đáp ứng nhu cầu xây dựng hợp pháp của nhân dân nhanh chóng hơn”.

1.3.4 Background có vai trò bổ trợ, giúp người đọc hiểu rõ hơn đang viết về cái gì, vì vậy phải rõ ràng, ngắn gọn, liên kết chặt chẽ với ý của bài viết.

1.3.5 Các câu trích dẫn: để trong dấu ngoặc kép (“…”) và không cần in nghiêng.

Ví dụ: Khổng Tử nói: “Kỉ sở bất dục, vật thi ư nhân”.

  • Dấu chấm (.) hoặc dấu phẩy (,) khi kết thúc câu trích dẫn phải được đặt ngoài dấu ngoặc kép.

Ví dụ: Fox viết: “Chỉ có người Nhật và người Anh là có phản xạ rất nhanh trong việc xin lỗi”. ←

  • Các dấu: (!) – (!!!) – (!?) – (?) – (…) – (???) thì đặt ở trong ngoặc kép, sau ngoặc kép có thêm dấu phảy ngắt ý hoặc dấu chấm nếu kết thúc câu.

Ví dụ: Những câu cuối cùng trong bài diễn văn nhậm chức của Tổng thống Donald Trump là: “Chúa phù hộ các bạn! Và Chúa phù hộ nước Mỹ!”.

  • Dấu gạch ngang giữa 2 chữ phải có dấu cách. Ví dụ: Nga – Mỹ (không viết Nga-Mỹ)
  • Tên tác phẩm hoặc cuốn sách để in nghiêng. Ví dụ: Trong tác phẩm Tây Du Ký…
  • Tên quốc gia thống nhất ghi tên tiếng Anh. Ví dụ: Scotland — không ghi Xcốt-len.

1.4.1 Hình ảnh

– Ảnh thumb: Đúng kích cỡ (700×500), màu sắc tươi sáng, lưu ý không chọn ảnh màu đen tối vì sẽ làm tối giao diện của trang báo (trừ trường hợp quá đặc thù).

  • Ảnh chọn lọc, tinh tế, thu hút, không chọn ảnh quá mờ, hoặc ảnh quá ảo (ảnh game).

Ví dụ: Loại hoa này được phủ một lớp socola màu hồng, cánh hoa còn được phủ thêm một lớp bột nhũ lấp lánh. (Ảnh: Dân Trí)

  • Lưu ý không ghi nguồn Ảnh: Internet.
  • Tránh việc đưa quá nhiều ảnh mà không có chú thích và ghi nguồn.

 

Phần 2: bài phỏng vấn

2.1 Hạn chế câu hỏi đóng YES/NO.

2.2 Những thông tin cơ bản về sự kiện không để người phỏng vấn phải trả lời mà người phóng viên được nhiên phải hiểu (fact).

VD: Xin ông giới thiệu về tổ chức UNDP?  hoặc: ASEAN được thành lập khi nào?

2.3 Trong một câu hỏi, không hỏi nhiều ý.

VD: Bà đánh giá thế nào về tình hình mãi lộ hiện nay? Theo bà đâu là giải pháp?

2.4 Hạn chế các câu trả lời quá dài. Nếu dài phải tách ra làm hai.

2.5 Không dùng các từ không có thông tin trong câu hỏi như: cảm ơn, thưa ông, làm ơn…..

Phần 3: Tin lấy từ hội thảo, thông cáo báo chí

3.1 Từ hội thảo

3.1.1 Ði hội thảo không phải ghi nhật ký, không đưa theo kiểu các đại biểu nói gì thì viết nấy. Có nhiều vấn đề được nêu ra, phải chọn lọc cái gì hay nhất, quan trọng nhất để đưa.

3.1.2 Tránh đưa tin về hội thảo theo kiểu từ đầu đến cuối chỉ có duy nhất 1 quan chức nói.

3.2 Lấy từ thông cáo báo chí

3.2.1 Không đưa nguyên thông cáo, mà phải gọt rũa và nhặt cái gì là tâm điểm lên trước, những thông tin mang tính tham khảo để xuống dưới và cắt càng ngắn gọn càng tốt.

3.2.2 Nếu tin quan trọng thì cần phỏng vấn thêm nhiều nguồn khác để thông tin đa chiều, khách quan.

Phần 4: Trước khi chuyển bài sang công đoạn sau

Đọc lại thật chậm và kỹ, tự đặt mình vào vị trí phản biện, soi mói để đặt ra các câu hỏi nghi ngờ. Hãy luôn nhớ rằng không lỗi lầm hay sự gian dối nào lọt qua mắt của hàng triệu độc giả.

4.1 Bài viết có đủ 5 W + 1H chưa?

4.2 Bài viết của bạn đáp ứng được bao nhiêu tiêu chí giá trị tin tức?

4.3 Thông tin, số liệu đưa ra có chính xác, được thẩm định từ nhiều nguồn khác nhau?

4.4 Bạn có thể chứng minh được những vấn đề nêu ra trong bài không (có tài liệu, băng ghi âm, ảnh để chứng minh)?

4.5 Tin – bài có lô-gic, rõ ràng và hấp dẫn không?

4.6 Dán title mình đã làm vào Google xem có bị trùng với các tin báo khác đã đăng không? Nếu trùng phần lớn các từ khóa, nên giật lại title khác từ góc nhìn mới hơn. Sau cùng, rà soát lại title tin – bài cho hoàn hảo và gửi sang bước kế tiếp hoặc Xuất bản.